लग्न झालेल्या मुलीचा तिच्या वडिलांच्या मृत्यूनंतर वडिलांच्या नावावर असलेल्या मालमत्तेवर हक्क असतो का ?? याबद्दल कायदेशीर तरतुदी काय आहेत.

  • by

अनेक लोकांना असा प्रश्न पडतो की लग्न झालेल्या मुलीचा तिच्या वडिलांच्या मृत्यूनंतर वडिलांच्या नावावर असलेल्या मालमत्तेवर हक्क असतो का याबद्दल कायदेशीर तरतुदी काय आहेत त्याचा त्यासाठी 2005 मध्ये हिंदू उत्तराधिकार कायद्यामध्ये बदल करण्यात आला होता वडिलांच्या संपत्तीच्या बाबतीत आता मुलीच्या जन्माबरोबरच वाटा असतो.

वडिलांचे निधन झाले असल्यास वडिलांची इच्छा नसताना देखील त्यांच्या मालमत्तेमध्ये मुलगा व मुलगी यांचा समान हक्क राहतो सन 2005 मध्ये हिंदू वारसा कायदा मध्ये झालेले बदल वडिलांच्या संपत्तीचा वारसदार हा पूर्वी मुलगाच मानला जायचा हिंदू वारसा कायदा 1956 च्या तरतुदीनुसार मुलींना वडिलोपार्जित मालमत्तेमध्ये समान हक्क दिले गेले नव्हते हिंदू कुटुंबामध्ये मुलगा हात घराचा कर्ता मानला जात असल्यामुळे 2005 आधी तसा कायदा होता.

पण 9 सप्टेंबर 2005 मध्ये व समानता दाखविणाऱ्या या कायद्यात सुधारणा करण्यात आली व हा कायदा नव्याने तयार करण्यात आला या अंतर्गत मुला-मुलींच्या मध्ये मालमत्ता समान विभागले जाऊ शकते त्यानुसार मुलाचा आणि मुलीचा संपत्तीवर समान हक्क आहे असं निश्चित झालं.

जर वडीलोपार्जित संपत्तीची वाटणी डिसेंबर 2004 पूर्वी झाली असेल तर त्यावर मुलीचा हक्क नाही कारण अशा प्रकरणात संपत्ती वाटपात नियम लागू होतात ही वाटणी रद्द करता येत नाही हा कायदा हिंदू आणि शीख समाजाला लागू होतो.
संपत्ती दोन प्रकारची असते –एक म्हणजे तुम्ही कमावलेली आणि दुसरी वडिलोपार्जित.

हिंदू कायद्यातील मालमत्ता दोन भागांमध्ये विभागले आहे एक वडिलोपार्जित मालमत्ता दोन स्वयंरोजगार एक वडिलोपार्जित मालमत्ता. वडिलोपार्जित मालमत्ता मध्ये पूर्वजांपासून ताब्यात असलेल्या मालमत्तेचे समावेश असतो ज्यात आधीपासून असलेली मालमत्ता यात समाविष्ट असते अशा मालमत्तेवर मुलांचा जन्मसिद्ध हक्क असतो व तो मुलगा असो किंवा मुलगी. 

मात्र 2005 पूर्वी अशा मालमत्तेवर फक्त मुलाचा हक्क असायचा 2005 मध्ये हिंदू कायद्यात करण्यात आलेल्या दुरुस्तीनंतर वडील त्यांच्या मनमानीने अशी मालमत्ता वाटू शकत नाहीत म्हणजेच मालमत्ता वाटणी मध्ये मुलीला सामायिक करण्यास नकार देऊ शकत नाही आता कायद्यानुसार मुलगी जन्माला आल्यास लगेच वडिलोपार्जित मालमत्तेचा हक्क मिळतो. कोणत्याही पुरुषाला आपल्या वडिलांकडून आजोबांकडून किंवा पंजोबा कडून ही संपत्ती प्राप्त होते त्याला वडिलोपार्जित संपत्ती म्हणतात. जन्मानंतर त्यांच्या मुलांचा वडिलोपार्जित संपत्तीवर हक्क प्रस्थापित होतो.

स्वयं रोजगार स्वयंरोजगार म्हणजे तुम्ही स्वतः कमावलेली वडिलांचे मालमत्ता वडिलांच्या स्वतःच्या मालकीच्या मालमत्तेच्या बाबतीत मुलींची बाजू कमकुवत असते कारण जर वडिलांनी जमीन विकत घेतली असेल तर स्वतः बांधले असेल किंवा स्वतःच्या पैशाने विकत घेतले असेल तर ते अशी मालमत्ता त्यांना द्यावी वाटेल त्यांना देऊ शकतात. स्वतःच्या इच्छेनुसार कोणालाही त्यांची स्वतःची मालक पत्ता देणे हा वडिलांचा कायदेशीर अधिकार असतो म्हणजेच जर वडिलांनी मुलीला स्वतःच्या मालमत्तेत वाटा देण्यास नकार दिला तर मुलगी काहीच करू शकत नाही.

मृत्युपत्र लिहिण्याच्या आधी वडिलांचा मृत्यू झाला तर अशा परिस्थितीमध्ये मुलीला वडिलांच्या स्वयंरोजगार मालमत्तांमध्ये समान हक्क मिळू शकतो का मृत्युपत्र लिहिण्यापूर्वी जर वडिलांचा मृत्यू झाला असेल तर सर्व कायदेशीर वारसांना त्यांच्या मालमत्तेमध्ये समान हक्क असतो, हिंदू उत्तराधिकार कायदा पुरुष वारसांना चार वर्गामध्ये वर्गीकृत करतो आणि वडिलांच्या मालमत्तेवर चा पहिला हक्क पहिल्या वर्गाच्या वारसांचा आहे यामध्ये विधवा पत्नी मुली आणि मुले तसेच इतरांचा समावेश असतो.

प्रत्येक वारसांना मालमत्तेवर समान हक्क असतो याचा अर्थ असा की एक मुलगी म्हणून आपल्याला आपल्या वडिलांच्या स्वयंरोजगार इत मालमत्तेवर पूर्ण करतो जर वडिलांनी मृत्यूआधी मृत्युपत्र तयार केले असेल वडिलांनी मुलीला स्वतःच्या मालमत्तेत वाटा देण्यास नकार दिला असेल तर अशा परिस्थितीत मुलगी काहीच करू शकत नाही व मुलीला वडिलांच्या स्वयंरोजगार इत मालमत्तेमध्ये हक्क नाकारला जातो मुलीचे लग्न झालेले असल्यास तिच्या माहेरच्या मालमत्तेवरील हक्क सांगतो. 

2005 पूर्वी हिंदू उत्तराधिकार कायद्यात मुलींकडे हिंदू अविभाजित कुटुंबाचे सदस्य म्हणून पाहिले जात होते म्हणजे लग्नानंतर कागदोपत्री तिच्या माहेरच्या कुटुंबाचा भाग नाही असे मानले जायचे 2005 च्या तरतुदी नंतर हा कायदा बदलण्यात आला त्यामुळे मुलगी जरी विवाहित असेल तरी तिचा हक्क संपत नाही मुलीचा जन्म 2005 पूर्वी झाला असेल आणि त्यानंतर वडिलांचा मृत्यू झाला असेल तर 9 सप्टेंबर 2005 पासून हिंदू उत्तराधिकार कायद्यात सुधारणा लागू झाली.

कायद्यानुसार असे म्हटले आहे की या तारखेच्या आधी किंवा नंतर मुलगी जन्माला आली असली तरी तिच्या भावाला व तिला वडिलांच्या संपत्तीत समान वाटा असेल तर दुसरीकडे 9 सप्टेंबर 2000 जिवंत असतानाच मुलगी आपल्या वडिलांच्या मालमत्तेत वाटा मिळू शकते पण या तारखेपूर्वी वडिलांचा मृत्यू झाला असता तर मुलीला पितृत्वा च्या मालमत्तेवर कोणताही हक्क नाही आणि वडिलांनी स्वतः कमावलेली मालमत्तेची त्यांच्या इच्छेनुसार विभागणी केली जाते.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *